เทศกาลน้ำ : ประเทศกัมพูชา

เทศกาลน้ำ ประเพณีสำคัญของชาวกัมพูชา “เมืองแห่งสายน้ำ” ในอาเซียน กัมพูชาถือว่ามีแหล่งน้ำขนาดใหญ่ที่เราเรียกว่า”โตนเลสาบ” อยู่กลางประเทศ หล่อหลอมเลี้ยงชีวิตความเป็นอยู่มาอย่างยาวนาน

 

ความพิเศษของโตเลสาบ

โตนเลสาบ เป็นทะเลน้ำจืดที่ใหญ่ที่สุดในเอเชีย ซึ่งหลายคนขนานนามกัมพูชาว่าเป็นเมืองแห่งสายน้ำ พื้นที่ของทะเลสาบในยามปกติประมาณ 7,000 ตารางกิโลเมตร (ในประเทศไทยบึงบอระเพ็ดถึงว่าเป็นแหล่งน้ำจืดที่ใหญ่ที่สุด มีพื้นที่ 212 ตารางกิโลเมตร)ความลึกประมาณ 5- 6 เมตร แต่หากเป็นฤดูน้ำหลาก (ซึ่งเป็นน้ำหลากจากแม่น้ำโขงที่เป็นแหล่งน้ำสายสำคัญที่สุดของโตเลสาบ) หากเทียบกับแผ่นดินจะมีขนาดใหญ่กว่ากรุงเทพมหานครถึง 7 เท่า ขนาดของทะเลสาบจะขยายออกด้วยปริมาณน้ำที่เพิ่มขึ้นเป็นวงกว้างถึง 16,000 ตารางกิโลเมตร ความลึกประมาณ 15 เมตร นอกจากนี้ยังเป็นผืนน้ำที่มีอาณาเขตติดต่อกันถึง 5 จังหวัด ได้แก่ กัมปงธม กัมปงชะนัง โพธิสัตว์ พระตะบอง และ เสียมเรียบ

เหตุการณ์ตามธรรมชาติที่เกิดขึ้นในโตนเลสาบ ช่วงเดือนพฤษภาคม ถึง เดือนพฤศจิกายน น้ำในแม่น้ำโขงจะไหลมาจากต้นน้ำเป็นจำนวนมาก ซึ่งไหลมาจากทำทิศเหนือ ทำให้เกิดเหตุการณ์น้ำหนุนในแม่น้ำ น้ำจึงไหลกลับทิศ หรือ ไหลย้อนขึ้นไปในโตเลสาบทางทิศตะวันตกเฉียงเหนือ เมื่อน้ำลดสายน้ำก็จะไหลกลับไปเป็นปกติ

การทำหน้าที่ของโตเลสาบ มีลักษณะคล้ายแก้มลิงที่เกิดขึ้นเองตามธรรมชาติ ทำหน้าที่คอบกักเก็บน้ำในฤดูน้ำหลาก ป้องกันน้ำท่วม เป็นแหล่งปลาธรรมชาติ และการใช้น้ำในภาคเกษตร ได้เป็นอย่างดี เหตุการณ์น้ำหนุนในของลำน้ำโขงยังได้พัดพาตะกอนและแร่ธาตุในแม่น้ำขึ้นไปทับถมทำให้ดินแดนที่น้ำไหลย้อนไปมีความอุดมสมบูรณ์ทางการเกษตร จึงทำให้เป็นแหล่งสร้างความอุดมสมบูรณ์ในกับประเทศกัมพูชา และอาหารจาน “ปลา” จึงเป็นอาหารสำคัญที่พลาดไม่ได้ ก็จากโตนเลสาบแห่งนี้

งานสำคัญและยิ่งใหญ่ของปี
งานประเพณีในปัจจุบันนี้ จัดเป็นประจำทุกปีตั้งแต่วันขึ้น 14 ค่ำ 15 ค่ำ เรื่อยไปจนถึงแรม 1 ค่ำ ในเดือนพฤศจิกายน ของทุกปี ซึ่งทางการกัมพูชาประกาศให้ทั้งสามวันนี้เป็นวันหยุดราชการ ในเทศกาลยังมีรากจากประวัติศาสตร์โบราณให้เห็นคือ

1. การบูชาพระพุทธเจ้าจากการเก็บเกี่ยวข้าวตลอดปีและขอฝนที่เพียงพอแก่การเพาะปลูกในปีต่อไป ซึ่งอาจเทียบเคียงได้จาก ประเพณีลอยกระทงในประเทศไทย
2. การแสดงความระลึกถึงบุญคุณน้ำ โดยเฉพาะแม่นํ้าโขง และทะเลสาบโตนเลสาบ แหล่งน้ำสำคัญ ที่หล่อเลี้ยงชีวิต และมีความอุดมสมบูรณ์
3. การแข่งเรือยาว และการไหลเรือไฟ เพื่อรำลึกการสู้รบทางน้ำในช่วงที่อาณาจักรเขมรรุ่งเรือง
4. มีธรรมเนียมไหว้พระจันทร์ที่เรียกว่า “สมเปรียะพระแข” เพื่อขอบคุณและอธิษฐานต่อดวงจันทร์วันเพ็ญ สัญลักษณ์แห่งฤดูกาลเก็บเกี่ยวข้าวและพืชผัก จากนั้นเมื่อถึงเวลาเที่ยงคืนชาวบ้านจะเดินทางไปวัดเพื่อกิน “ออกอำบก” คล้ายข้าวเม่าคลุก ผสมกล้วยและมะพร้าวขูด ที่ร่วมด้วยช่วยกันทำ

ประเทศกัมพูชาเป็นประเทศที่มีประวัติศาสตร์อันยาวนาน มีวัฒนธรรมประเพณี ความเชื่อ ที่มีความเกี่ยวข้องกับประวัติศาสตร์ วิถีชีวิตของคนในประเทศ ในแต่ละยุคสมัยที่สืบสานกันมา มีศิลปวัฒนธรรมที่เป็นเอกลักษณ์ แม้ภาพรวมอาจดูคล้ายกับไทยจนมีบางคำที่ว่า “ใครขโมยใครมา” แต่หาเรามองลึกลงไป ก็จะเห็นความแตกต่างในรายละเอียดของที่วิถีที่แตกต่างกัน

อาจารย์จิรฐา อัคนิทัต
พฤศจิกายน 2560

 

 

Visitors: 55,768