จากธุรกิจครอบครัว (Family business) สู่การเป็น SME

//จากธุรกิจครอบครัว (Family business) สู่การเป็น SME

จากธุรกิจครอบครัว (Family business) สู่การเป็น SME

ธุรกิจครอบครัว เรียกได้ว่าเป็นรากเหง้าของการเริ่มต้นธุรกิจในประเทศเลยก็ว่าได้ ซึ่งเราคุ้นกับคำว่า “กงสี” ในภาษาจีน มานานแล้ว มีละครหลายเรื่องก็ดังมาจากเรื่องราวภายในกงสี ที่สามารถนำเสนอหลายแง่มุม คนที่ทำไม่ได้ถนัด หรือ รักและชอบงานนั้นโดยตรง ความเห็นไม่ลงรอยกัน ความขัดแย้งระหว่างรุ่น และมีเชิงความดีคือ การช่วยเหลือ ดูแลกันในครอบครัวและคนใกล้ชิด ซึ่งมีผลให้กิจการรุ่งเรือง ร่ำรวย แต่ก็มีมุมที่เห็นได้ชัดเรื่องความขัดแย้งทั้งในรุ่นเดียวกัน และต่างรุ่น มาถึงวันนี้ “กงสี” คงเป็นคำเก่าเกินไปที่จะใช้ เรามักเปลี่ยนไปเรียก ธุรกิจครอบครัว หรือ Family Business  ซึ่งก็มีทัศนคติเชิงบวกกับคำสมัยใหม่มากยิ่งขึ้น

ในทางปฏิบัติ ธุรกิจครอบครัว หรือ Family Business ไม่ได้มีเฉพาะในประเทศจีน แต่มีอยู่ในทุกประเทศทั่วโลก เพราะนับตั้งแต่มีการค้า ผู้คนก็จะเริ่มต้นจากความชำนาญในครัวเรือนและขยายกิจการต่อแบบรุ่นสู่รู่นจนถึงปัจจุบัน  PwC Global Family Business Survey 2018 ได้ทำงานวิจัยเกี่ยวกับธุรกิจครอบครัว จากการสำรวจธุรกิจของครอบครัวเกือบ 3,000 แห่งใน 53 ดินแดน สามารถพิสูจน์ได้ว่าธุรกิจของครอบครัว สร้างขึ้นด้วยค่านิยมและแรงบันดาลใจที่แข็งแกร่งนี้เอง สร้างข้อได้เปรียบเชิงการแข่งขันที่ทำให้ธุรกิจเหล่านั้นผ่านช่วงเวลาวิกฤติหลากหลายรูปแบบ แม้กระทั่งในยุคนี้ ซึ่งเป็นยุคที่กล่าวถึง Disruption กันเป็นอย่างมาก แม้มีหนังสือหลายเล่มกล่าวว่า ธุรกิจครอบครัวจะล่มสลายในรุ่นที่ 3 แต่ก็มีอีกหลายงานวิจัยที่มีผลงานชี้ไว้ว่า ธุรกิจครอบครัวสามารถมุ่งไปสู่ความยั่งยืนได้เช่นกัน

ทางออกของการทำธุรกิจครอบครัวให้ยังคงดำเนินอยู่ได้นั้น หลายตำรามักเขียนในเชิงปฏิบัติไว้ว่า “ต้องมีสภาครอบครัว” เสมือนหนึ่งกรรมการบริหาร และ “ต้องทำธรรมนูญครอบครัว” เพื่อเป็นการวางรากฐานที่เป็นแนวสามรถพึงปฏิบัติต่อกัน สิ่งเหล่านี้เป็นทางออกที่ทำให้เกิดความสมนฉันท์กันในครอบครัว ซึ่งเป็นสิ่งที่ดีเสมอหากสามารถทำงานร่วมกันแต่ หากแต่มีแนวทาง ปรัชญา 5 ข้อของมาร์ส ที่ทำให้กิจการคงอยู่และปรับตัวได้เสมอเมื่อต้องบริหารงานผ่านสถานการณ์ที่แตกต่างกัน นั่นคือ

  1. Quality คือ คุณภาพของสินค้าและบริการ ที่ต้องสม่ำเสมอใน Core Value และมี Value ที่ตอบสนองความต้องการที่เปลี่ยนแปลงไปตามสังคมได้เสมอ
  2. Responsibility คือ ความรับผิดชอบ เป็นความรับผิดทั้งในเชิงปัจเจกบุคคล ทั้งต่อกิจการ ครอบครัว และผู้มีส่วนเกี่ยวข้อทั้งหมด ซึ่งรวมถึงชุมชน สังคม ที่กิจการนั้นพึ่งพิง และสามารถพัฒนาไปในเชิง Sustainability ได้ในที่สุด
  3. Mutuality คือ การทำงานบน “ผลประโยชน์ร่วมกัน” ผลประโยชน์ที่เป็นของกิจการ บุคคล ตลอดจนสังคมที่เกี่ยวข้อง
  4. Efficiency คือ ประสิทธิภาพของการทำงานเพื่อส่งมองคุณค่าสู่ลูกค้าและสังคม ซึ่งนิยมในแต่ละรุ่นย่อมมีความแตกต่างกัน เมื่อโลกเปลี่ยนไป ประสิทธิภาพในแต่ละช่วงเวลาก็ให้ความสำคัญไม่เท่ากัน แต่กิจการก็ยังต้องเน้นเรื่องประสิทธิภาพอย่างสม่ำเสมอในแต่ละรุ่นของธุรกิจครอบครัว
  5. Freedom คือ “ความอิสระ” เมื่อกิจการจะต้องมีการสืบทอดรู่นสู่รุ่น ความสำเร็จของแต่ละรุ่นอาจให้นิยามที่แตกต่างกันไป ลักษณะการทำงาน ผู้คนที่เปลี่ยนแปลงไป ธุรกิจครอบครัวก็ต้องเอื้ออำนวยต่อการให้อิสระเพื่อเปลี่ยนผ่าน นำธุรกิจให้อยู่ได้ในแต่ละช่วงชีวิตของสังคมนั้น แต่ความอิสระนั้นก็ต้องมีขอบเขตบางอย่าง ที่ยังคงสถานะของกิจการครอบครัวได้แก่ประเด็นเรื่องหุ้น ปรัชญาการทำงานขอครอบครัว เป็นต้น

ยังมีเรื่องราวที่ต้องทำในครองครัว เช่น การเตรียมพร้อมเรื่องการเลี้ยงดูทายาทอย่างไรให้สามารถสืบทอดกิจการได้  การดูแลผลประกอบการในแต่ละช่วงเพื่อการส่งต่อ ตลอดจนวิธีการวางมือในแต่ละรุ่น รวมทั้งผลประโยชน์สนับสนุน หลังการวางมือแล้ว ทว่า “กิจการ” อาจไม่ใช่มรดกชิ้นสำคัญที่ต้องการสืบทอดอย่างยั่งยืน หากเป็น “ปรัชญาการดำเนินงาน” ที่เป็นเสมือนหัวใจที่หล่องเลี้ยงกิจการสืบทอดต่อไป

ตัวอย่างการเติบโตจากธุรกิจครอบครัว สู่การเป็น SME 2020

เครื่องดื่มสมุนไพร

หลังจากที่ผู้ประกอบการได้ทำกิจการหลัก มาอย่างต่อเนื่อง และอยากได้อาชีพที่คนในครอบครัวมีความรู้ความสามารถ และกินกันอยู่แล้ว ทั้งยังช่วยคนรอบข้างที่มีปัญหาสุขภาพได้ จึงศึกษาผลิตภัณฑ์น้ำสมุนไพร จนได้ผลิตภัณฑ์ที่ช่วยให้เกิดการดีท็อกซ์ (Detox) ของเสียในร่างกาย และเริ่มกิจการกันเองภายในครอบครัว และทดลองขายโดยอาศัยหน้าร้านมาระยะหนึ่ง ซึ่งได้รับเสียงตอบรับที่ดีจากตลาดท้องถิ่น  จึงเป็นแรงบันดาลใจหนึ่งที่อยากเติบโต สิ่งที่ทายาทรุ่นปัจจุบันต้องเพิ่มเติมแนวความคิดของมาร์ส ให้สมบูรณ์ เค้าจต้อง

Problematic: ตอบคำถามเหล่านี้…คือ

  1. Lack of business model ขาดความเข้าใจในโมเดลธุรกิจใหม่
  2. Lack of business process ขาดความเข้าใจในกระบวนการธุรกิจใหม่
  3. Lack of marketing implementation ขาดความเข้าใจในกลยุทธ์และการปฏิบัติการทางการตลาด
  4. Lack of Investment idea ขาดความเข้าใจสภาะวะการลงทุนในกิจการใหม่

หา Solution :

ด้านบริหารจัดการ

  1. การบริหารจัดการยังไม่ได้เริ่มต้นอย่างเป็นรูปธรรม เป็นเพียงการรวมตัวในหมู่ญาติและเพื่อนที่ช่วยเหลือกันรวมตัวกันทำ กิจการยังไม่ถือว่าเติบโตนักจึงยังไม่จำเป็นที่จะต้องระบบการจัดการเข้ามาช่วย
  2. บุคลากรยังไม่มีการจ้างเพิ่มเติม แต่ใช้แรงงานภายในจากญาติและเพื่อนทำให้การค้าเดินไปอย่างต่อเนื่อง
  3. กิจการยังขาดความชัดเจนใน Business Model และ Business Process จึงมีการพัฒนาบางอย่างที่มีความชำนาญเท่านั้น

ด้านการจัดซื้อและการผลิต

  1. การจัดซื้อวัตถุดิบต้นน้ำทั้งหมด อาศัยความเป็นผู้อยู่ในวงการค้ามานานจึงมีเครือข่ายในการจัดหาได้
    • วัตถุดิบที่เป็นพืชสมุนไพร ที่ยังอยู่ในระยะการติดต่อและเก็บข้อมูลเพื่อให้ได้ผลิตภัณฑ์ที่ปลอดสารพิษ หรือ อินทรีย์มาใช้ในการผลิต
    • ขวดและองค์ประกอบบรรจุภัณฑ์ใหญ่และเล็ก มีเครืองข่ายที่สามารถสั่งผลิตได้
  2. วิธีการผลิต ยังเป็นการดำเนินการภายในครัวเรือน มีข้อตกลงในการควบคุมมาตรฐานสูตร และความสะอาดซึ่งกันและกันในระหว่างผู้ผลิตหลายคน
  3. กำลังการผลิตอยู่ที่ประมาณ 300 ขวด ต่อวัน (ตามการประมาณการณ์)
  4. อำนาจต่อรองทางการค้ากับคู่ค้าจึงมีน้อยด้วยเช่นกัน ต้นทุนผลิตภัณฑ์จึงยังสูง ทำให้ราคาสินค้าสูง หรืออีกนัยหนึ่งคือ กำไรต่อชิ้นค่อนข้างน้อย

ด้านการตลาด

  1. ผลิตภัณฑ์มีหลักมี 3 ผลิตภัณฑ์ด้วยกันคือ
  • สูตรธรรมดา
  • สูตรเข้มข้น
  • สูตร Advance (ช่วยย่อย และลดอาการท้องอืด)

ตัวผลิตภัณฑ์ทั้งหมดยังไม่ได้ขอ อย. จึงมีความยากในการวางตลาดอย่างแพร่หลาย

  1. เนื่องจากมีกำลังการผลิตน้อย การจัดทำโครงสร้างต้นทุนจึงยังไม่ได้จัดทำอย่างครบถ้วน
  2. กิจการยังขาดความรู้ทางด้านการตลาดทั้งระบบเพื่อที่จะนำสินค้าเข้าสู่ตลาดได้โดยง่าย

จากการวิเคราะห์ สู่การลงมือทำ ซึ่งต้องอาศัยความชำนาญในด้านการวางแผนการตลาดของที่ปรึกษา และการลงมือทำอย่างจริงจังตาม Time line จากความฝัน สู่ความจริง

ความจริงจังในการพัฒนาอาจไม่ใช่เรื่องง่ายมากนัก แต่ว่า ก็ไม่ยากเกินไป ที่จะลงมือทำหากและถ้าเพิ่มความรวดเร็วก็อาจมีพี่เลี้ยงมาช่วยเหลือ ก็จะทำให้จัดการกับระบบได้อย่างเป็นรูปธรรมอย่างรวดเร็ว

อาจารย์จิรฐา อัคนิทัต